Curve van Baltes

De Duitse psycholoog Paul Baltes (1939-2006) heeft zijn wetenschappelijke leven gewijd aan onderzoek naar het verband tussen ouder worden en de verandering in persoonlijke kwaliteiten. De mate van ontwikkeling tijdens de levensloop loopt langs twee curven.

  1. de op neuro-fysieke ontwikkeling gebaseerde taken; de hardware | het lichaam
  2. de op persoonlijke ontwikkeling en cultuur gebaseerde taken; de software | de geest

Seniore Levenskunst Curve van Baltes Cees van den Eijnden

De rode lijn, de lijn van de hardware, piekt rond een jaar of twintig en neemt vanaf dat moment gestaag af. Baby´s groeien pijlsnel, maar op weg naar volwassenheid neemt de groeisnelheid af, een incidentele groeispurt daargelaten. Na de top rond de twintig neemt de mate van neuro- fysieke ontwikkeling af, volgens sommige onderzoekers met 1% per jaar.

Het roze veld rondom de rode lijn geeft de mate aan waarin de ontwikkelingslijn te beïnvloeden is. Wie gezond eet, drinkt en beweegt komt boven het gemiddelde van de rode lijn uit. De veel-eters, veel-drinkers, veel-rokers en immobielen zakken er onder. Overgaan op een gezondere levensstijl brengt de eigen curve omhoog.

De blauwe lijn, de lijn van de software, geeft aan dat die ontwikkeling veel langzamer gaat. Het hoogtepunt van de mentale ontwikkeling valt rond de zestig jaar. Vervolgens blijft het niveau nog lang ongeveer constant. Dit belangrijke feit betekent dat iemand rond de pensioengerechtigde leeftijd nog over bijna maximale psychische kwaliteiten beschikt.

Ook deze curve is te beïnvloeden. Mensen die hun geest prikkelen door nieuwsgierig te zijn, opleidingen en cursussen volgen en nieuwe zaken oppakken scoren hoger. Door de lat hoog te blijven leggen en niet "geestelijk met pensioen te gaan" komt je boven de blauwe lijn uit. Wie inziet onvoldoende gewerkt te hebben aan zijn persoonlijke ontwikkeling kan een inhaalslag maken. Alle reden om 55-plussers daarop te wijzen en ze daarin te trainen.

De rode en de blauwe lijn kruisen elkaar rond de 40 jaar. Velen realiseren zich dat de lichamelijke prestaties afnemen. Men trekt dan vaak de onjuiste conclusie dat ook de geestelijke ontwikkeling achteruit zal gaan. Het gevaar van een mid-life crisis is dan groot.

Veranderende kwaliteiten

Een aantal kwaliteiten neemt af bij het ouder worden, zoals kracht, geheugen en uithoudingsvermogen. De neiging om risico´s aan te gaan wordt kleiner.
Daarnaast zijn er kwaliteiten die niet of nauwelijks beïnvloed worden door het ouder worden: beslissingskracht, doorzettingsvermogen, doelgerichtheid, het vermogen om met informatie om te gaan.

Bij veel kwaliteiten is tot op hoge leeftijd groei mogelijk:
strategisch denken en handelen, visie, vakkennis, communicatievaardigheid, coachend vermogen, gevoel voor veiligheid, gevoel voor service, gevoel voor kwaliteit, beoordelingsvermogen en vooral ook het zien van de samenhang van zaken.
Allemaal kwaliteiten rond het begrip "Wijsheid".
Dit betekent dat door de groei van die kwaliteiten ervaren werknemers bepaalde taken beter uitvoeren dan hun jongere collega´s.

Betekenis voor de organisatie

Indien 55-plus medewerkers zich realiseren dat hun kwaliteiten veranderen kunnen ze getraind worden om daar mee om te gaan. Dat kan een gewijzigd takenpakket opleveren met andere verantwoordelijkheden of leiden tot een nieuwe functie.
Intergenerationeel management mixt jonge werknemers met ervaren krachten met hogere resultaten als gevolg.
Zo meer rendement halen uit het vergaarde menselijk kapitaal houdt werknemers bovendien duurzamer inzetbaar en draagt daardoor extra bij aan de doelstellingen van de organisatie.